Çand,Hûner,Zimanê Kurdî

4’emîn Rojên Wêjeyê li Diyarbekirê Berdewam Dike

19 Sermawez,2006 weşandin:11:03:22 (GDK)

4'emîn Rojên Wêjeyê li Diyarbekirê dest pê kir.Rojên wêjeyê bi bernameyên dengbêjî,bi xwendina helbestan,konferans, panel û bi çaklakîyên cur bi cur wê were pêk anîn.

Doh di çarçoveya rojên wêjeyê de Panêla bi navê 'Wêjeya Ereb û Berxwedan" hat lidarxistin.

Di panêlê de, Şaîrê Lubnanî Iskender Hebeş û Hesîbe Ebdurrehman weke qiseger amade bûn.

Iskender Hebeş got, jiyaneke pirr bi zor û êş jiyaye û di helbestên xwe de ev rewş neqişandiye.

Li gel helbestên Hebeş, panêl bi pirs û bersivan dewam kir.

Herwiha di çarçoveya rojên wêjeyê de îro pêşengeheke pirtûkan jî hat vekirin.

Pirtûkên ku çapxaneyên Aram, Lis, Avesta, Belkî û Enstîtûya Kurd çapkirine di pêşengehê de hatin nîşan dan û pêşengeh wê hetta roja Yekşemê vekirî be.

Îro herwiha guftûgo û sohbeta li ser mijara "Li Suriyê bênasnamebûn û Wêje pêk hat, wêjevan Ibrahîm Mehmud û Mistefa Ismail jî tevlî guftugoyê bûn.

Şaîr Yuce Kayiran helbest xwendin, li ser mijara "wêjeya kurd li dîasporayê jî" Firat cewherî û Çerkezê Reş axivîn.


Girtîgeh nivîskaran digihijîne

Salîh Sezgîn, Nergîs Uzun û Mehmet Taşdemîr wek axaftvan tevlî gotûbêja di bin banê çalakiyên 4. Rojên Wêjeyê yên ku ji aliyê Şaredariya Bajarê Mezin ve tên lidarxistin de bi mijara “Pirtûkên ku di girtîgehê de tên nivîsîn û belgekirina tiştên ku hatine jiyankirin” bûn. Nergîs Uzun der heqê jiyana girtîgehê de agahî da û li ser kêmasiyên berhemên ku li hundir tên nivîsîn sekinî. Uzun da xuyakirin ku mirovên ku di temenê ciwan de dikevin hundir ji ber ku têra xwe xwedî tecrûbeya jiyanê nîn in ev rewşa wan li ser nivîsên wan bandorek neyênî dihêle û dibe sedem ku berhemên tên nivîsîn ji aliyê wêjeyî ve kêm bimînin. Mehmet Taşdemîr jî got ku Diyarbekirê ji vegotinên li ser bajêr xeyal kiriye û Diyarbekir bi her tiştên xwe mijaran pêşkêşî wêjeyê dike. “Wêje û girtîgeh pir dişibin hevdu. Li hundir mirov hestên wek xemgînî û kederê zêde dijî. Ev jî dike ku yên hundir berê xwe ber bi wêjeyê ve bikin.” Ji bilî wêjeyê tu tişt nikare hestiyariya li girtîgehê tê jiyankirin îfade bike. Salîh Sezgîn di axaftina dawîn a panelê de demên ku li benda dardakirinê bûye û dema ku ketiye hundir xwendin-nivîsandina wî tune bûye vegot. Hovîtiya li Girtîgeha Diyarbekirê hate jiyankirin ew ji nivîsandinê re naçar hiştiye. “Dema ez ketim hundir fikreke min a wek ku ez bibim nivîskar tune bû. Lê min hevalên xwe yê ku li cem min şewitîn dîtin. Min mirovên ku li ser betonê sibe bi wan de dihat û di îşkenceyan re derbas dibûn dîtin. Diviyabû ku min ev bianîna ziman.” Di dema vegotinan de hate dîtin ku temaşevan nekaribûn hêsirên çavên xwe ragirin.


Roman masûm nîn in

S. Rûken Şengul a akedemîsyen di gotubêja bi mijara “Wek qada temsîliyetê tundî- Di romanên tirk de kurd, serhildan û jin” de got; temsîla di romanan de bi tevgerên mîlîtarîst re di heman xetê de ne. Şengul rexneyên giran û cidî ji romanên demên pêşîn yên komarê û yên demên dawî de dertên yên populer re anî û çend mînak ji lehengên jin yên di romanên Ahmet Altan û Zulfu Lîvanelî da. Şengul got ku di romanan de jinên kurd wek kesên ku divê ji hevserên xwe yê feodal bên xelaskirin tên dîtin û xelasiya jina kurd bi şabûna sûbayê tirk re tê sîmgekirin. Şengul îfade kir ku temsîliyeta di romanan de wek qada şer tê fêmkirin û peywirek viya wek ku tevgerên leşkerî rewa dike heye. Ayşe Kulîn di berhema xwe de bi lehengek ku Leyla Zana temsîl dike re gotûbêjê dike û heman nêrîn di vir de jî heye. Nivîskarê kurd Mehmet Uzun jî ji vê nêrîna serdest bandor girtiye. Gotûbêja li Eywana Sînemayê ya Burhan Karadenîz ya ku eleqeyeke mezin dît bi pirs û bersivan bidawî bû.


Diyarbekirê ‘Ahmed Kaya’ ji bîr nekir

Di çarçoveya Rojên Wêjeyê de hunermend Ahmet Kaya di salvegera mirina xwe ya li penaberiyê de hate bibîranîn. Li Salona Şanoyê ya Şaredariya Mezin girseyeke mezin ya bi heskirên Ahmet Kaya tijî, bi dirûşmeyan, sînevîzyona jiyana Ahemet Kaya guhdarî kirin. Şaredara Baglera Yurdusev Ozsokmenler, Serokê Meclîsa Şaredariyê Îhsan Ugur, nivîskar Migirdiç Margosyan û gelek nivîskar û wêjevan tevlî bîranînê bûn. Koma Muzîkê ya Şaredariya Mezin konserek da. Dema strana Ahmet Kaya ya bi navê ‘Beni Burada Arama Anne’ hate gotin temaşevan xemgîn bûn. Bi dengê xwe yê zirav Dîlek Alpaslan stranên Kaya got û bi deng û rengê jinê şîroveyeke cuda û xweş pêk anî. Ji aliyê Lîstikvana Şanoya Şaredariya Mezin Handan Çapanoglu ve helbest hatin xwendin. Temaşevanan jî bi wê re ‘Gîderim’ û ‘Bahtiyar’ gotin. Ji Televizyana Chavez komek Katalan ku dokumentereke li ser Kurdan çêdikin jî tevlî şevê bûn û bîranîn tomar kirin.

Dengbêj lehengên civakî diafirînin

Li ser mijara ‘Bîra Civakî û Dengbêj’ di bernameyê de dengbêj Tahsînê Pasûrî jî klamên curbecur got. Her wiha Abîdîn Parilti der barê dengbêjiyê de agahî da û got ku lehengên di stranên dengbêjan de ne ji aliyê civakê ve wekî model tên dîtin. Parilti wiha got: “Dengbêj dema stranekê çêdikin û distrên li bersiva pirsên wek ‘ez kî me, ez çi dikim, ez dixwazim çi bikim, ez civakê çawa fêm dikim û ez civakê çawa têr dikim?’ digerin…”

‘Di Dîwanê de yên herî qedirbilind dengbêj in’

Her wiha Parilti axaftina xwe wiha dewam kir: “Klamên dengbêjan yên giran hene, yên bi livdar hene. Yên livdar di dawetan de bi roj têne gotin. Lê yên giran tenê di şevên pîroz de li dîwanan tên gotin. Dengbêj di dîwanê de yê herî qedirbilind e. Ne mîr, ne beg li dîwanê di ser dengbêj re nîn e. Dengbêj li gora dilê xwe dikare bistrê. Hinek dengbêj li gund û bajarokan digerin, hunera xwe pêşkêş dikin û debara xwe dikin. Ev dengbêj rehet in. Lê yên ku li gel mîr an jî began in bi wan re diçin şer, tevlî çalakiyan dibin. Ev dengbêj jiyana eşîran û bûyerên ku dijîn dibêjin. Di sala 1850’yî de bi Begîtiya Bedirxaniyan re çand û zimanê Kurdî hate qedexekirin. Ji ber vê dengbêjî bi paş ket. Lê di van 20 salên dawî de piştî ku Kurdan mafên xwe bidest xist dengbêjî dîsa her diçe bi pêş dikeve. Dengbêjî nirxeke Kurdan e. Ev dengbêjî nirxeke ku li qada navnetewî Kurdan temsîl dike ye. Divê teqez Kurd vê nirxa biparêzin.”

Hemû mafên nûçe û nivîsên ku destnîşana HAWARDENGÛBAS hatiyê danîn ser navê Hawar Kurdistan Media Group ya HAWARDENGÛBAS e.Beyî destûr naye bikaranîn.

Binivsîne  |  Biçe Jor   

Hemû Naveroka Beşa Çand û Huner

irêdan