Sidki Zîlan":Hebûna partiyeke Îslamî li bakûrê Kurdistanê dê dawî li hebûna partiyên wek AKP û SP bîne" | Hevpeyvîn

Sidki Zîlan, yek ji qelemên navdar e, ku di fikrên xwe yên netewî, sîasî û ya Îslamî de qet sistîyê nake û bê ku ji kesek re bide pêş û paş xwedîyê îradeyek pesindayînê ye. Ji ber vê yekê me xwest ku em fikrên wî bi zimanê Kurdî bigihînin xwendevanên ku bi kurdî dixwînin. Hêvîdarim fêdedar be. Keremkin hûn û hevpeyvîna bi Sidki Zîlan re.

Feyzi Yalçin: Herçiqas ji nivîsarên we yên li ser malperên înternetê û hem jî jiber ku hun di hin weşanên çapemeniyê de dinivîsînin ji hêla gelek xwendekaran ve têne naskirin; lê dîsa jî hun bi kerema xwe karibin xwe bidin naskirin?

Sidkî Zîlan: Li Hênê di sala 1967an de hatime dinê. Min li Imam-Xetîba Amedê lîse, û li Zankoya Dîcle Beşa Huqûqê xwendiye. Li Amedê digel karê xwe yê parêzeriyê, bi siyasetê jî ve dadikevim. Dema ku em ya dilê xwe dibêjin jî mîna nivîskar têne binavkirin.

Fevzî Yalçin: Gelo li Bakurê Kurdistanê (Tirkiyê) rewşa kurda ya siyasî çawaye?

Sidkî Zîlan: Digel ku bersîvdayîna ji vê pirsê re ne ewqasa hêsan e jî, lê dîsa bi ser re be jî ez bersîvekê bidim:

Digel ku gelek dem di ser re derêbas bûye ku Rojhilatê Kurdistanê ji Îranê re hatiye hiştin, lê têkiliyên Başûr (ya di nav axa iraqê de), Bakur(ya di nav tixûbên Tirkiyê de ye) û Rojavayê (li Sûriye) kurdistanê ku em jê re Kurdistana Osmaniya dibêjin, timî taze maye. Çawa ku gelek kes ji parçeyê Bakur tevlî tevgera Melle Mustefa bûn, her wisa em dizanin ku ji her çar parçeyan kes tevlî refên PKKê bûn.
Digel vê yekê rewşa Bakur ku li gorî xwe taybetmendiyên xwe hene, di modernîzmê de, di alfabeyê de, jiber ku parçeyê mezin bû û piraniya nifûsê li wê derê ye, cihê ye. Ta destpêka PKK-ê nasnameya wê ya kurdî, çandî û bihîstiyariya wê ya olî berbiçav bû.

Kesatiya PKKê ya marksîst, nerîna wê li ol û toreyê kurda, bilindkirina kemalîzmê û ya girîngtir bikaranîna hêzeke koranî, di navbera kurdan de birakujiyê dest pê kir. Sê hêzên çekdar yên bi navê Pasvan( kuruci), Îslamî û PKK derketin holê. Jiber ku hebûneke siyasî ya pasvanan tuneye, îslamî û pkk yî bihev re di pêşbaziyê de ne. Li derveyê welat û başûr jî em dizanin ku pkk xurt e.

Encama li dijhev şîrovekirina oldarî û netewparêziyê di jiyana rasteqîn de birakujî û jihevketin bi xwe re anîye. Heke ev herdû nasname nêzîkî hevûdû bibin dê kesiyetiyeke gelek xurt saz bibe. Ji bo ku ev yeka hanê pêk neyê Ocalan pesnê Kemalîzmê dide û rexneya li welatparêziyê digre.Heke nakokiyek be jî ji bêalternatifbûnê gel destika xwe ji bo wan berdewam dike.

Di vê pengavê de, xebata Gruba Demokratîk ya Netewî hêviya pêşerojê dide mirov. Bi pişgiriya bi dehan nerînên cihê, sazî û partiyan dest bi xebata xwe kir. Wek armanc ji xwe re danîne ku di pêşerojê de hemû kurdan di binê wî navî de bînin hinda hevûdû. Û tê hêvîkirin ku ew herdû hêzên ku me bahsa wan kiribûn jî di pêşrojê de tevlî wê bibin. Helbet em nikarin ne PKKê û ne jî Îslamiyan li derveyê vê yekê bihêlin. Herdû hêl jî temsîlkariya gelê me dikin. Digel vê yekê em birakujî û destika ji bo kemalîzmê jî bi tûndî şermezar dikin.

Fevzî Yalçin: herwekî ku tê zanîn gelek hêl li gorî bîr û baweriya xwe rêkên çareseriyê pêşkêşî pirsgirêka kurd dikin. Di çareserkirina pirsgirêka kurd de rewşa Kurdên Dîndar çiye?

Sidkî Zîlan: Du hêlên dînamîk cihêxwaz/ kurd û paşverû/ dîsa jiber belawelabûn û nezelalbûna projeyên wan mejiyê gel tevlîhev dike. Jiber ku ev mijareke pêvajoyê ye, ez bawer dikim dê bi demê re ev yek zelal bibe.

Pirsgirêka ji Kurdistaneke Azad jî zûtir divê bê çareserkirin ew e ku Kurd di yasaya bingehîn de bêne naskirin, mafê wan yê civakî û siyasî bête garantîkirin û derbarê diyarkirina pêşeroja xwe de serbet bêne hiştin.

Pirsgirêk ji kurd û nêzîkbûyînên di navbera kurdan bêtir, jiber Kemalîst û nerînên wan ên înkarkirinê pêk tên. Heke Kurdistana Osmaniya ji her sê parçeyan bi şêwazê federasyonê digel Tirkiyê bibe yek dê gelek fêdedar bibe û ev nerîna hanê ji hêla piraniya kurdan ve jî tête qebûlkirin. Dê bi vî awayî hem tixûbên çêkirî ji holê rabin û hem jî dê tixûbên Kurdistanê bêne ser hevûdû. Di mîsaqa mîllî de îşaret bal bi vê yekê hene.Tirk û Kurd di welatê ku tê de piraniyê çêdikin di binê sîpera dewletekê de, bi awayê ku ji du gelan pêk tê.

Di çareseriyeke weha de çawa ku Kerkûk vegere ser tixûbên Kurdistanê di berjewendiya Tirkiyê de ye wisa jî rabûna tixûbên çêkirî yên di navbera gelê Kurd de jî di berjewendiya kurda de ye.Ji xwe di dema Osmaniyan de, Eyaleta Mûsil û Basrayê hebû.

Jiber wê yekê divê digel Kerkûkê Mûsil jî dagere ser axa Kurdistanê. Bi vî awayî hem dê pêşî li cudaxwaziyê were girtin, Tirkiyeyê mezintir bibe, hem jî dê Kurdistan û gelê Kurd bûbin yek û bêtir mezin bûbin. Dê yekbûyîna gelê Kurd û Tirk ne mîna duduyan lê mîna du yekên li ser xetekê têne rex hevûdû û dibin yazde bandora xwe bikin û qewîn bibin. Lê jibo vê yekê divê Kemalîzm bête tesfiyekirin anjî jinuh de were şîrovekirin. A rastî xeletiya Ocalan ew e ku vekirî napeyive. Divê em ne bi taktîkî, lê jidil nerînên xwe bilêv bikin.

Heke em naxwazin xwîna birayan birijê, heke em ji nîqaşên dawiya wan tuneye tengezar in, tiştekî ku di berjewendiya herdû hêlan de û dinya jî jê fêdedar dibe ev e. bervaciyê vê yekê, ji van nakokî û înkariyan hemû hêl zirarê dibînin. Heke Tirkiye diranên xwe pêş Kurdan bike, dê kurd jî ji mecbûrî xwe bidin ber parastina biyaniyan. Ev helwesta hanê ya her ruhberekî heyî ye.

Jîn û li jiyanê mayîn hesta herî pêşkeftî ye. Ji Kurdan tê xwestin ku histuyê xwe li ber celladên ku înkariya wan dikin xwar bikin. Tu hêleke vê helwestê ya bi exlaq, maf û însafê re girêdayî tuneye.
Nerîna kurdên oldar û ne oldar ev e. Demokratîkbûyîn, sivîlbûyîn, pêvajoya Yekîtiya Ewrûpa heta ku ji vê projeyê re xizmetê bike dê ji hêla me ve destekê bibîne. Heke bereksê vê yekê jî be, em li hember tûndî û birakujiyê ne. Xebat û armanca kurdan ew e ku çi dibe bila bibe divê em bi awayekî aştîxwazane ku tu zirarê nede hêlekê û bi wî awayî encam werbigirin.

Fevzî Yalçin: Di çêbûn û çareserkirina pirsgirêka Kurd de çi bandora dîn çêbûye û dikare çêbe?

Sidkî Zîlan: Dîn/ Îslam di rojhilata navîn de û li dinê ji bo ku aştiyê bîne xwediyê helwesteke gelek erênî ye. Heke digel ewqas zilm û neheqiya Kemalîzmê û xeletiyên Pkk ê heke gel bi hevûdû nakevin sedema yekemîn dîndaşî ye. Kurdistaneke sibe roj ku ava bibe bi Federalî an Serbixwe bêgûman dê endamê IKO be , dê bi cîranên xwe re aştiyane bijî û destê birayetiyê dirêjî Tirkan, Ereban û Farisan bikin. Divê di Rojhilata Navîn de bingehên mîna Yekîtiya Ewrûpa ji niha de bêtin avêtin.

Nebûna vê yekê azadnebûna Kurd û Kurdistanê ye. Azadiya kurda wateya xwe tê wateya hersê neteweyên ku me bahsa wan kir. Di hengama ku yek efendî û yek kole be tu têkiliyek rast û dirist nikare were danîn. Dikare wateya têkiliya di navbera du kesên, gelên û neteweyên azad de heye.

Fevzî Yalçin: Herwekî ku tê zanîn, derbarê çareserkirina pirsgirêka kurd de gelek nerînên cihê cihê di bin navê partî û hin rêxistinan de hene; gelo li vê derê Kurdên dîndar jî ciyê xwe wergirtine yan na?

Sidkî Zîlan: Vê gavê her hêlek li pey meşreb û komeleya xwe ye. Ev yeka hanê ji bo dîndaran jî û jibo kurdên çep jî wisa ye. Tenê HAK-PAR û KUDÇG li dervê vê yekê ne.. di nav HAK-PARê de jî nêzîkbûyînên cihê cihê hene. Piraniya vana jî birayên me yên kurd ê ji çepên kevn in.

KUDÇG rêxistineke berfirehtir e. Di nav grûba xebatê de kesayetiyên Îslamî jî hene. Jiber vê yekê pêşeroja Grûba Xebatê ji bo pêşroja kurdan girîng e. bêgûman di maneya teng xwe rêxistinkirin û ber bi armancekê de çûyîn girîng e. Lêbelê ji bo avakirina Temsîliyeta Netewî partiyên Siyasî, komele û hin sazî têrê nakin. Jiber vê yekê divê Grûba Xebatê ya Netewî ya Demokratîk ji hêla her kesî ve bête destekkirin û pêşdebirin.

-Fevzî Yalçin: Bi ya we li tirkiyê divê kurdên dîndar jî partiyên xwe ava bikin û di qada siyasî de ciyê xwe bigrin û heke wisa bikin gelo dê bi rastî jî karibin bibin alternatîfeke siyasî?

Sidkî Zîlan: Heke kurdên li pê çareseriyeke îslamî ne, bibin yek û têkiliyên xwe bi partiyên Enqerê re qut bikin û karibin peyrevên xwe jî razî bikin, dê bi kêmanî bibin partîyeke mîna DTPê bihêz. Çawa ku bi sazbûna DTPê partiyên mîna CHP li Kurdistan îflas kirin û tune bûn, dê bi hebûna partiyeke Îslamî jî dê dawî li hebûna partiyên mîna AKP û SP were. Û dê bi vî awayî li Kurdistanê rê li ber pêşbaziyeke sivîlbûn, demokratbûn, û normalbûyînê vebe. Dê bi vî awayî asteng li hember dûrketina gelê me ya ji çand, dîrok û maneviyata wan. Divê em ne li hêviya kesî bin ku werin xizmeteke weha ji bo me bikin. Ev karê hanê barê ser pişta me ye.

Fevzî Yalçin: Hin nivîskar bi maneya ku tu xizmet ji gelê kurd re nekirine êrişên bêpîvan dibine ser kesayetiyên mîna Selaheddînê Eyyûbî û Seîdê Kurdî. Bi rastî jî ev kesayetiyana êrişên bi vî rengî heq dikin yan gelo yên ku êrişan dibin ser wan bi çi sedemê wisa dikin?

Sidkî Zîlan: Êrişên bi vî rengî îdeolojîk in û hin mirov jî bi wan dixapin. Dîraka Kurdî yan ya dinyayê a bê Îslam bê wate ye. Îslamê xizmeta Kurda û bi tevayî xizmeta hemû mirovahiyê kiriye.

Çawa ku Ronesans, protestanî û nêzîkbûyînên bi vî rengî yên di filetiyê de bi tesîra Îslamê çêbûne, wisa jî Sosyalîstî û hin nêzîkayên bi vî rengî di bin tesîra îslamê de mane. Îslam azadker e. Me kurda şaşîtî nekir, piştî cenga parvekirinê ya yekem Îngilîz, Uris, Tirkan û welaên din li hember me xeletî kirin. Û bedêla vê şaşîtiya xwe jî vê gavê didin. Ta ku kurd azad nebin, ne tirk û ne jî dinya rihet nabe. Dê ya ku hatibe nivîsandin pêk bê.

Hem Selaheddîn û hem jî Hezretî Nûrsî du mirovên me yên mezin in. Kemalîstên ku bi tirsa kurda xelkê sor dikin û herweha ji bo Baasiyan bersîva herî xweşik nêzîkbûyîna Selaheddîn ya birêvebirina dewletê ye. Her weha mîmarê aştiya cîhanê Seîdê Nûrsî û Rîsale-î Nûrên û felsefeya wî nişan didin in.

Ev herdû şexsan dikarin sempatiyeke mezin ji bo gelê kurd berhev bikin û ji bo me bibin du referansên herî xweşik. Nav û dengê herdû kesan jî tixûbên Kurdistanê re derbas bûne û li dinê belav bûne. Çawa ku rûmeta me ne her wisa ya mirovahiyê jî ne.

Divê em ji vê yekê nerihet nebin bervaciyê wê divê gelekî kêfa me pê were. Kesayetiyên me yên dinê jî wisa ne. Ehmedê Xanê jî rûmeteke di asta cîhanî de ye. Em nikarin bi xeber û dijûn dayîna ji bav û kalê xwe re bi derekê de biçin. Divê em rûmetê bingeh bigrin.

Fevzî Yalçin: Em gelek sipsîya we dikink u we dema xwe bona me veqetand û bersîva pirsên me dan.

Sidki Zîlan : Ez ji we re spas dikim û di kar û xebatên we de serkeftin dixwazim

Werger ji tirkî: Mucteba Baravî (çavkanî Roja Kurdistan)

Hemû mafên nûçe û nivîsên ku destnîşana HAWAR DENGÛBAS hatiyê danîn ser navê Hawar Kurdistan Media Group ya HAWAR DENGÛBAS e.Beyî destûr naye bikaranîn.

Binivsîne | Biçe Jor

irêdan

Dezgehî: hkmg.net | Hawar Kurdistan Media Group | Agahîyên Giştî | Rêvebirî | Reklam Dayîn

Ev Weşaneke