Sêdardekirina dîktatorekî û pîvanên dadweriyê, exlaqê û mirovayetiyê

 
Bayram AYAZ

01 Rêbendan, 2007

Dîktatorê xwînmij Saddam doh ber destê sibehê hat idamkirin.

Ev bûyereka dîrokî ye. Dema ev nûçe li cîhanê deng da. Medya navnetewî ser bûyerê berferehî nivîsî û þîrovekir, hê berdewam e.

Mahkemeya Saddam û sêdardekirina wî, yek ji wan çend dadgehên navdar e ku li dijî dîktatoran lidarketiye.
Mahkemekirina herî navdar yên rejîmên dîktator Tribunala Nurnbergê ye, ku li dijî Naziyan pêkhatibû. Piþtî vê mahkemeyê, yekser curmên dîktatorên wek Pinoþet, Çawuþesko û Miloseviç tên bîra mirov.

Mahkema rejima Baas piþtî mahkema Naziyan ya herî girîng e. Mahkema Naziyan Tribunala sedsala bîstan bû ku di dîroka mirovayetiyê de rûpelek nû vekir. Li Ewrûpa dawî li faþizmê hat anîn û demokrasî bi serket. Mahkema rejima Saddam jî dê wek ya Naziyan bibe Tribûnala sedsala em tê de ya bîst û yekan. Ev bûyer jî dê di dîrokê de rûpelek nû vebike û li Rojhilata navîn pêvejoyeka nu dest pê bike. Bi gotinek din, prosesa demokratizebûnê ku li herêmê destpêkiriye, dê bi encamên Tribunala Bexdayê pêþ bikeve.

Nuha di kelekela bûyerê de, gelek hêz karaktera dîrokî ya vê bûyerê nabînin. Xwîna ku li ser kolanên Bexdayê bi destê teroristan tê rijandin hinek hêzan ditirsîne û perdeyek dixe ser vê bûyerê. Lê ev tiþt dê derbas bibe. Ya rastî ew e ku bi Tribûnala Bexdayê ji bo rejîmên dîktator sînûr tê kiþandin. Di mahkema Bexdayê de bi bîr û hizreke faþîst û þovenist (baasizmê) re hesab û kîtêb tê dîtin. Bi îdamkirina Saddam jî sembola (îkona) baasa faþîst hat þikestin. Karaktera dîrokî ya mijarê ev e. Bi vê mahkemeyê protokola nehaqiyên ku li gelê Ereb û Kurd hatiye kirin, tê nivîsin. Piþtî ku dadgehkirin bi dawî were, pirs êdî dibe pirsa dîrokzan û lêkolînvanan. Hewce ye rewþenbiriya Rojhilata navîn ji gelên xwe re karên dîktatoran ronî bike, daku ew bibin piþtgirê demokrasiyê, mafê mirovan û civakên sivîl-modern. Li Ewrûpayê piþtî têkdana faþizmê perwerdeya demokrasiyê bi berferehî hat cîbecihkirin. Di van þêst salên dawî de Ewrûpa bû navendek numûne ji dewlet û rejîmên demokrat. Rojhilata navîn jî divê dawî li rejimên dîktator bîne û berê xwe bide demokrasiyê û medeniyetê. Prosesa li Iraqê þansek e ji bo xelkên herêmê, ji bo Ereban, Farisan û Tirkan jî. Cihê keyfxweþiyê ye, Kurdan ji xwe biryara xwe ji bo demokrasiyê dane.

Divê edalet bi cîh bihata

Di huqûqê de gotinek naskirî heye, dibêje : « Edaleta dereng ketî, ne edalet e ! »
Ev tê vê wateyê : Eger gunehbariyek hatibe kirin, divê bi lez kiroxên wê xerabiyê werin dîtin, derkevin pêþ mahkemê, bi adîlane werin mahkemekirin, cezayê gunehbariyê were diyarkirin û ew ceza were cîbecîh kirin. Cezakirin divê bi derengî nekeve. Divê mexdûr bigihîn mafê xwe.

Gunehên rejima baas gelek in. Serkêþê vê rejîmê Saddam bû. Divê bi vî qatilî re hesap bihata dîtin û ev jî bi derengî neketiba.
Nuha hinek kes rexneyan li mahkemekirina baasiyan digrin, li kêm û kurtiyan digerin. Ev gotinan dikarin belku ji bo lêkolînvanekî huqûqnas qîmeteke xwe hebin. Lê ji aliyê siyasî û exlaqî-wijdanî ve hukmekî xwe tune.

Di warê teknîk û usûla huqûqê de nikarim tiþtekî bêjim. Ne karê min e. Lê tiþtên em ji huqûqnasan dibihîsin ew e ku usûlên muhakemeyê hatine cîbecîh kirin. Bi têra xwe derfet dane Saddam û hevalên wî. Di medya rojava de jî hat nivisîn ku Saddam gelek caran vê mahkemê ji xwe re kire cihê þova siyasî. Wî vê þova xwe gihand heta dereceya ku heqaretê li mahkemê bike. Ne ciwanmêr hê ji xewa dîktatoriyê þiyar nebûbû û xwe wek Serokkomarê Iraqê didît.

Di warê siyasî û normên demokrasiyê de mahkema Saddam li Rojhilata navîn bû mînakekî nu. Ji aliyê siyasî de bi vê mahkemê peyamek hat dan ji bo rejimên dîktator li herêmê. Hat gotin ku zilma zaliman ji wan re kar namîne. Globalîzmê da diyarkirin ku dema dewletên netewî xwedî rejimên dîktator derbas bû. Divê li herêmê civak û demokrasî li ser bingehên pirrengiya olî, mezhebî, kulturî û etnîkî were danîn û pêþxistin. Di vê çarçoveyê de, mahkema dijî Saddam xetek kiþand di nabeyna dema buhûrî û îro de.

Gelo mirov çi ji dîktatora bike, ev pirs hertim bûye cihê muneqeþeyê!

Akûbeta dîktatoran hertim bûye sedemê muneqeþeyan, bêhtir jî li Rojava. Di mijara gunehbariyên dîktatoran û cezakirina wan de li civakên rojavayî hertim dûbendî peyda bûye. Ji aliyek ve rojavayî dixwazin di warê mafên mirovan de norm û prensibên xwe biparêzin. Wek numûne yekitiya Ewrûpa li dijî cezayê sêdardekirinê ye û ev ceza li Ewrûpa qedexe ye. Lê li aliyê din li gor mafên mirovan û normên demokrasiyê rejimên dîktator hingê zêde gunehbar in, zilma wan êdî nayê veþartin û pejirandin.

Mexdûrên van rejîman carna bi sed hezaran in. Arjantin, Þili, Kamboçya dema Pol Pot, Ruanda, Iraq çend ji van rejîmên yekser tên bîra mirov. Li Iraqê zêdetirî du sed hezar tenê Kurd û Kurdistanî bûn qurbaniyên rejîma xwînxwar. Her wisa bi deh hezaran Þia û muxalifên din hatin kuþtin û yên mayî bi têra xwe ji destê rejîmê kiþandin. Haa, divê edalet ji bo van mexdûran jî tiþtekî bikira û bi dereng jî nemaya. Li Iraqê diviyabû edaletê xwe îspat bikira. Ev ji bo pêþerojê Iraqê jî meselek esasî bû.
Mahkema Bexdayê karê xwe kir. Ceza îdamê da Saddam û hevalên wî. Baasiyan vî cezayê bi sed carî û hezar carî heq kiriye. Ji xwe qet ti kes û dezgehek cidî li dijê cezayê baasiyan dernakeve. Bîr û hizrên cuda derbarê cîbecîhkirina cezayê sêdardekirinê de ye.

Ewrûpa dibêje mafê jiyanê mafek esasî ye, ji bo herkesî (ji bo dîktatorekî jî) derbas dibe û divê cezayê îdamê newê tetbîkkirin.
Li goreyê sewiya ku civakên Ewrûpî gîhane, ev hizre helbet rast e. Mafê jiyanê berê her mafekê tê.
Lê li vê derê hewce ye pirsek were kirin.

Roja 01.10.1946 dema li Nurnbergê li hemberê 24 rêvebirên sereke yên nazî biryar hat aþkerekirin, ji van 12 kes bi cezayê idamê hatin cezakirin û cezayê wan roja 16.10.1946 nîvê þevê ji saet 01:00 heta 02:57 hat cîbecîhkirin, gelo di serê yek insanekî xwedî wijdan de derbas dibû ku çima ev kes hatin îdamkirin! Gelo kesê ji bo van qatilan daxwaza mafê wanê jiyanê kirin? Bi qasî min ser vê bûyerê xwendiye û pê dizanim, heta nuha rastî nêrînek wisa nebûme. Nuha jî dema mirov çîrokên wan dixwîne, beramberê biryara sêdardekirina naziyan ji kuraniya dilê mirov keyfxweþiyek peyda dibe. Heta li Ewrûpa li dewletên hevpeyman rexneyek tê girtin, dibêjin hin pispor û ulmdarên nazî ku ew jî bi kêmasî bi qasî Hitler, Göbbels, Göring gunehbar bûne, Amerîkî, Brîtanî û Fransiyan wan parastine, daku ji pisporiyên wan îstîfadeyê bikin.

Tiþta dixwazim bêjim, Saddam Hiseyn ji Hitler, general û îstîxbaratçiyên wî ji Goring, Hess û Ley ne paqijtir in. Naziyan îdamê heq kiribû, gelo çima hinek îro qala mafê jiyana Hitlerê vê sedsalê dikin? Çima, çi ferqa Hitler û Saddam heye? KKK û DTP þaþiyek mezin dikin –gotinek tujtir exlaqê min dest nade-. Bi hizra cezayê îdamê hemberê A. Ocalan, tiþtan tevlihev dikin. Pirsa A. Ocalan tiþtekî din e, mijara Saddam tiþtekî din. Li vê derê divê ez gotinekî fîlozofê navdar Eflatûn binivîsim: Dibêje: Nezanî û bipeyivî, bi qasî bizanî û bêdeng bimînî xerab e. Xwedê aqil û feraset bide xêrnexwazan û nezanan.

Li Ewrûpa prosesa demokrasiyê û mirovayetiya di nîveka sedsala bîstan de li bajarê Nurnbergê bi sêdara naziyan destpêkir. Li Rojhilata navîn jî sêdara Saddam divê ji pêvejoya demokrasiyê, medeniyetê/modernizmê û civaka sivîl re bibe sê sutûnên esasî.
Mesele ne tolhildan e. Hewce ye bi vê bûyerê serdemek siyasî nû dest pê bike. Wê demê mirov dikare bêje xwîna bi sed hezaran þehîdan bêhûde neçû.

Li dawî dixwazim çend têbiniyên kurt binivîsim.

Ez li dijî ceza îdamê me û dixwazim li Kurdistanê cezayê îdamê nebe!
Saddam çû, þîngirtina vî qatilî heram e!
Em divê berdewamî þîna Enfalkiriyan, Helebçeyê, Barzaniyan û Kurdên feylî bigrin!
Tribunala baasiyan divê Enfalê û Helepçeyê jî ronî bike, divê em li dû vê dozê bin.
Gelek keyfxweþ im ku birêz Mam Celal wek Kurdekî biryara îdaman imza nekir. Em dê feyda vê di dîrokê de, di dahatû de bibînin.

*****
Xwendevanên hêja,
Ez sersala we û cejna we qurbanê pîroz dikim. Serkevtin ji bo mirovayetiyê, miletê me û Kurd û Kurdistaniyên bi xîret û bi rûmet.
 
 

Hemû mafên nûçe û nivîsên ku destnîþana HAWARDENGÛBAS hatiyê danîn ser navê Hawar Kurdistan Media Group ya HAWARDENGÛBAS e.Beyî destûr naye bikaranîn.

Arþîva Gotarên Bayram AYAZ

irêdan